नॅशनल हाय-स्पीड रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (NHSRCL) ने मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन मार्गाच्या महाराष्ट्र विभागात, दहानू (महाराष्ट्र) तालुक्यातील साखरे गाव येथे, 6 सप्टेंबर 2025 रोजी 40 मीटर लांबीचा फुल स्पॅन प्री-स्ट्रेस्ड कॉंक्रिट (PSC) बॉक्स गार्डर फुल स्पॅन लॉन्चिंग गॅन्ट्री (FSLG) च्या साहाय्याने यशस्वीपणे प्रक्षेपित केला आहे.
बुलेट ट्रेन मार्गाचा महाराष्ट्र विभाग 156 किमी लांबीचा असून यात शिलफाटा ते झरळी गाव (महाराष्ट्र-गुजरात सीमा) पर्यंत 135 किमी उंचावलेला मार्ग (Elevated alignment) समाविष्ट आहे. या उंचावलेल्या मार्गातील 103 किमी लांबीचा भाग, जो सामान्यतः व्हायाडक्ट म्हणून ओळखला जातो, तो 2,575 फुल स्पॅन गार्डर (40 मीटर लांबीचे व सुमारे 970 मेट्रिक टन वजनाचे) यांच्या साहाय्याने बांधण्याचे नियोजन आहे. याशिवाय इतर संरचनांमध्ये 17 किमी सेग्मेंटल गार्डर, 2.3 किमी स्टील पूल, 3 स्थानके, 7 डोंगरी बोगदे (सुमारे 6 किमी) आणि विशेष भूसंरचना यांचा समावेश आहे.
शिलफाटा ते गुजरात-महाराष्ट्र सीमेपर्यंतच्या मार्गावर एकूण 13 कास्टिंग यार्ड्सचे नियोजन करण्यात आले असून त्यापैकी 5 सध्या कार्यान्वित आहेत.
एप्रिल 2021 पासून ही सिद्ध तंत्रज्ञान बुलेट ट्रेन प्रकल्पासाठी वापरात आहे आणि गुजरातमधील एकूण 319 किमी पूर्ण झालेल्या व्हायाडक्टमध्ये याचा महत्त्वपूर्ण सहभाग आहे.
फुल स्पॅन गार्डर आणि त्यांच्या प्रक्षेपणाबाबत अतिरिक्त माहिती
प्रत्येक 40 मीटर लांबीचा PSC बॉक्स गार्डर सुमारे 970 मेट्रिक टन वजनाचा असून, तो भारताच्या बांधकाम उद्योगातील सर्वात जड मानला जातो. हे गार्डर एकसंध मोनोलिथिक युनिट म्हणून—कुठलाही कन्स्ट्रक्शन जॉइंट न ठेवता—390 घनमीटर कॉंक्रिट आणि 42 मेट्रिक टन स्टील वापरून तयार केले जातात. बुलेट ट्रेन प्रकल्पासाठी फुल स्पॅन गार्डरला प्राधान्य दिले जाते, कारण त्याद्वारे सेग्मेंटल गार्डरपेक्षा बांधकाम प्रगती जवळजवळ 10 पट वेगाने साध्य होते.
फुल स्पॅन प्री-कास्ट बॉक्स गार्डरचे प्रक्षेपण विशेष स्वदेशी जड यंत्रसामग्रीच्या साहाय्याने केले जात आहे, ज्यामध्ये स्ट्रॅडल कॅरियर्स, ब्रिज लॉन्चिंग गॅन्ट्रीज, गार्डर ट्रान्सपोर्टर्स आणि लॉन्चिंग गॅन्ट्रीज यांचा समावेश आहे. अखंडित पुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी गार्डर आधीच कास्ट करून समर्पित कास्टिंग यार्ड्समध्ये पद्धतशीर रितीने साठवले जात आहेत.
महाराष्ट्रातील बुलेट ट्रेन प्रकल्पाची प्रगती
(दिनांक 05 सप्टेंबर 2025 पर्यंत)
- थाणे, विरार आणि बोईसर या तिन्ही उंचावलेल्या स्थानकांवरील काम जलद गतीने सुरू आहे. विरार आणि बोईसर स्थानकांसाठी पहिला स्लॅब कास्ट करण्यात आला आहे.
- मार्गावरील अनेक ठिकाणी पिअर फाउंडेशन्स आणि पिअर कामे गतीने सुरू आहेत. आतापर्यंत सुमारे 48 किमी पिअर कास्ट करण्यात आले आहेत.
- पालघर जिल्ह्यातील दहानू परिसरातून फुल स्पॅन बॉक्स गार्डरच्या प्रक्षेपणाद्वारे व्हायाडक्ट बांधकाम सुरू झाले आहे.
- पालघर जिल्ह्यातील 7 डोंगरी बोगद्यांच्या खोदकामाचे काम सुरू आहे. आतापर्यंत 6 किमी बोगद्यांच्या एकूण मार्गातील 2.1 किमी खोदकाम पूर्ण झाले आहे.
- वैतरणा, उल्हास आणि जागणी नदीवरील पूल बांधकामाचे काम सुरू झाले आहे.
- महाराष्ट्र राज्यातील मुंबई बुलेट ट्रेन अंतर्गत स्थानक (बांद्रा-कुरळा कॉम्प्लेक्स) आणि शिलफाटा दरम्यान 21 किमी लांबीचा भारताचा पहिला भूमिगत/सागरी अंतर्गत बोगदा बांधकामाखाली आहे. 21 किमी बोगद्यांपैकी 16 किमी टनेल बॉरिंग मशिन्स (TBM) द्वारे आणि उर्वरित 5 किमी NATM पद्धतीने बांधले जात आहेत. यात थाणे क्रीकवर 7 किमी सागरी बोगदा देखील समाविष्ट आहे.
- शिलफाटा आणि ADIT पोर्टलवरून दोन समांतर फेसेसद्वारे न्यू ऑस्ट्रियन टनेलिंग पद्धत (NATM) वापरून सुमारे 4.65 किमी बोगद्यांचे खोदकाम एकूण पूर्ण झाले आहे.
- विख्रोली (56 मीटर खोलीवर) आणि सवळी शाफ्ट (39 मीटर खोलीवर) येथे बेस स्लॅबचे कास्टिंग पूर्ण झाले आहे.
- शाफ्ट ठिकाणी स्लज ट्रीटमेंट प्लांट बसवले जात आहे आणि माहापे बोगदा लाईनिंग कास्टिंग यार्ड बोगदा लाईनिंग सेगमेंट्स तयार करत आहे.
- बांद्रा कुरळा कॉम्प्लेक्समधील बांधकामाधीन मुंबई बुलेट ट्रेन स्थानकावर 83% खोदकाम पूर्ण झाले आहे. स्थानकाच्या दोन्ही टोकांवर 100 ft जमिनीखाली बेस स्लॅब कास्टिंग आधीच सुरू झाली आहे.
